झोपी गेलेल्याला जागे करा

सेल्फ हेल्प पुस्तकांबद्दल माझ्या मनात एक तुच्छतादर्शक पूर्वग्रह आहे खरा. पण नुकताच माझ्या एका मित्राचा अनुभव ऐकला - त्याने ठरवून ही असली सेल्फहेल्प पुस्तके सलग काही आठवडे वाचली. त्याला नेहमी भासणारी अर्थशून्यता, उदासीनता, निष्क्रियता बरीच कमी झाली. त्याच्याच म्हणण्यानुसार हा कदाचित तात्पुरता परिणाम असेल. पण बरेचदा निष्क्रिय मनःस्थितीतून बाहेर येण्याकरता एखाद्या नैमित्तिक / तात्कालिक टेकूचीच आवश्यकता असते.
या पुस्तकाने त्या फीडब्याकची आठवण झाली. परिचयाबद्दल आभार. आता मी हे पुस्तक बहुधा वाचीन. :)

सेमी अवांतरः तसे मला आनंद नाडकर्णींचे 'मुक्तिपत्रे' हे पुस्तक आवडते. बुद्धिमान आणि व्यसनी माणसाला व्यसनापासून दूर राहण्यासाठी मदत करणारी त्याच्या उपचारकाने त्याला लिहिलेली पत्रे, असे त्याचे स्वरूप आहे. हे पुस्तक खरे तर निव्वळ दारू आणि व्यसन याबद्दल बोलते आहे, असे प्रथमदर्शनी वाटते. पण लेखकाला बहुधा अभिप्रेत असावा तो दृष्टिकोनातला मूलभूत बदल. ते पुस्तक माहितीपर, सकारात्मक, रंजक आहे आणि तरीही ते बेतीव वाटत नाही.

स्वतःचे पोटेन्शिअल खर्‍या अर्थाने ओळखून त्याला मनमुराद वाव दिला तर किती अशक्यप्राय गोष्टी साध्य होऊ शकतात

हे सगळ्यात ब्येष्ट. आणि प्रीचींग करत नाहीयेस हे त्याहून. नाहीतर मी सांगतोय आणि तुम्हाला पटत नाही म्हंजे काय, असे व्हावयाचे :) आणि हो, सद्ध्या तरी पुस्तक विकत घेणार नाही असे म्हणत असले, तरी चाळून नक्कीच पाहीन, न जाणो घ्यावेसे वाटले तर? :)

बापरे! सेल्फ हेल्प पुस्तके बघितली की अशीच प्रतिक्रीया उमटते.. अगदी नियमानी ठरल्याप्रमाणे कोणीतरी दरवर्षी "अरे नाही, हे तसं नाहि आहे, हे पुस्तक तु वाचच!" म्हणून मागे लागतं आणि मग मी ते वाचतो आणि मग सालाबादप्रमाणे सेल्फ हेल्प वाचायचे नाही असे मी ठरवतो (नियम सिद्ध व्हायला लागणारा अपवाद म्हणून मागे एक "फिश" नावाचं म्यानेजमेंटसाठीचं पुस्तक आवडलं होतं म्हणा)

यंदा गेल्या वर्षी केलेला निश्चय वर्ष संपतय तरी मोडलेला नाहि. बहुदा ह्या इतक्या भारावलेल्या परिक्षणानंतर तो मोडेल की काय शंका येतेय.

पुस्तक चाळून बघावेच लागेल असे परिक्षण.. लगे रहो!!

सेल्फ हेल्प कधी वाचेल असे वाटत नाही. पण ऑप्राची स्टोरी सांगितल्याबद्दल बद्दल धन्यवाद, नवीन माहिती मिळाली.

या आणि अशा प्रकारच्या पुस्तकांची ओळख मला डेल कार्नेजी माध्यमातून यापूर्वीच झाली होती. पण मला वाटते सेल्फ हेल्प ही संकल्पना अमेरिका आणि युरोपमध्ये (प्राधान्याने) रूजण्याची जी काही कारणे आहेत ती तेथील भौतिकवादामुळे. मी हे अशासाठी म्हणत आहे की अतिसौख्यामुळे (विशेषतः युद्धोत्तर अमेरिकेत....डॉलर मजबूत झाल्यानंतर) अमेरिकन नागरिक भरल्या पोटी "मला आता यापेक्षा जास्त काय हवे?" हे गाणे गुणगुणू लागला आणि त्याचे उत्तर त्याला हवे त्या रागदारीत न मिळाल्याने नैराश्याच्या गर्तेत सापडत गेला.....अतिपणाचे ते एक उदाहरणच होय. मग मानसशास्त्रीय नजरेतून या समस्येकडे पाहण्याचे "फॅड"च निघाले आणि त्यातून सुरू झाली (असावी) ही सेल्फ-हेल्प मालिका.

भारतीय संस्कृतीत हा विचार इतक्या तीव्रतेने रूजलेला नाही...त्याला कारण वैदिक संस्कृती आणि रामायण-महाभारतासारखे भरभक्कम साथीदार आपल्या जीवनात अभेद्य स्थान मिळवून आहेत. ज्या ज्यावेळी आपल्याला (भारतीय मनाला) 'हेल्प' ओरड करावी असे वाटते त्या त्या वेळी आपण या ग्रंथांना गुरू मानून त्यांचे मार्गदर्शन शिरोधार्थ मानतो.. मग भले ते कितीही किचकट असो वा नसो. अमेरिकन नागरिकासमोर भूतकाळाची अशी उज्ज्वल परंपरा सांगणारे ग्रंथराज नाहीत, त्यामुळे 'सेल्फ-हेल्प' चे जे काही हायब्रीड पीक तिथे जोमाने वाढते त्याचे कारण तिकडील साहित्यातील ऐतिहासिक परंपरेची गंगोत्री शुष्क आहे म्हणूनच.

आरागॉर्न यानी पुस्तक परिचय सुरेखच करून दिला आहे यात दुमत नाही....पण ऑप्राचे ते उदाहरण असो वा प्रिस्लेचे... यामुळे ते पुस्तक डोक्यावर घ्यावे असे मानू नये....शेवटी तसली उदाहरणे हा देखील एक शेअर बाझार झूममध्ये आणण्याची टिपिकल ट्रीक असतेच.

शेवटी आपल्या रंगात रंगूनच इथे राहायचे असेल तर ब्रश आणि कॅनव्हास या मातीतीलच हवा.

इन्द्रा

प्रतिसादाबद्दल सर्वांचे आभार. :)

चांगला परिचय. एल्विस आणि ऑप्राची उदाहरणं 'तरीही' पेक्षा 'त्यामुळेच' मध्ये (डिस्पाईट पेक्षा बिकॉज ऑफ) मोडत असावीत का, असंही वाटून गेलं.

सेल्फ-हेल्प पुस्तकांबद्दल माझंही मत फारसं चांगलं नाही. अगदी सुरुवातीला अशी पुस्तकं वाचून स्फूर्ती वगैरे यायची, पण ती अगदीच अल्पजीवी असे. त्यामुळे अशा पुस्तकांची किंवा ती वाचणार्‍यांची कधी थट्टा केली नाही, तरी त्या वाटेला पुन्हा फिरकलोही नाही. आता ते मत जरा पुन्हा तपासून पहावंसं वाटतं आहे. संधी मिळाली तर हे पुस्तक वाचून पाहतो.

".....त्यामुळे अशा पुस्तकांची किंवा ती वाचणार्‍यांची कधी थट्टा केली नाही, तरी त्या वाटेला पुन्हा फिरकलोही नाही...."

~ हे मत जसेच्यातसे माझेही आहे. किंबहुना मी असे म्हणेन की, मला त्या (किंवा तशा मुशीतील विद्यापीठीय गाईड्सचीही) धर्तीच्या पुस्तकांची कधी आवश्यकता भासलेली नाही... पण मी वाचत नाही म्हणून त्यांचे महत्व कमी आहे असेही मी कधी मानलेले नाही.

हा खुलासा मला करायचाच होतो....जो नंदनने सोपा केला.

इन्द्रा

वर्णनावरून रोचक वाटते आहे.

ऑप्राच्या उदाहरणामुळे मला लहानपणीची माझी व एका मैत्रिणीची चर्चा आठवली. थोरामोठ्यांची चरित्रे टाईप पुस्तक शाळेच्या वाचनालयात वाचून आम्ही निष्कर्ष काढला होता की आमच्या निवांत आयुष्यामुळे आम्ही त्या गोष्टीतल्या लोकांसारखे होऊ शकणार नाही. ओप्रासारखे सगळ्यांचे हाल व्हावे असे म्हणत नाही पण असे हाल झालेल्या किती मुली तिच्या सारख्या झाल्या आणि किती नाही आणि निवांत बालपण गेलेल्या किती मुली वाईट मार्गाला लागल्या आणि किती मिशेल ओबामाच्या वाटेने गेल्या याचे काही आकडे आहेत का? मला वाटते परिस्थिती, स्वभाव आणि थोडा फुलपाखराचा प्रभाव यातून कोण कोणत्या वाटेने जाईल ते ठरते. ते फुलपाखरू कदाचित एखादे स्वमदत पुस्तक किंवा भाषण असू शकते हे खरेच, पण नसूही शकते हेही खरेच.

मला काही स्वमदत पुस्तके आवडली. ऋने उल्लेख केलेले फिश हे त्यातलेच.

मला सेल्फ्-हेल्प पुस्तके भयंकर आवडतात. एक तर दे कीप यु फोकस्ड आणि दुसरं म्हणजे मनोरंजन देखील होते. मी कविता आणि सेल्फ्-हेल्प पुस्तकांची शौकीन आहे. आता ऑपराह विनफ्रेयचेच उदाहरण घ्या मला कौतुक वाटलं. हा धागा वाचल्याचं सार्थक झालं.उत्तम परिचय.त्याची चित्रफीत पाहीली. खूप ओघवत्या शैलीमध्ये बोलतो आहे. उत्तम वक्तृत्व, नेमकेपणा, विषयाची पकड हे गुण आहेतच आहेत. मला झिग झिगलर ची पुस्तके आवडली होती.