अर्घ्यदान

वि. स. खांडेकरांच्या शंभराहून अधिक प्रस्तावनांचे संकलन असलेला ‘अर्घ्यदान’ हा ग्रंथ ‘वि. स. खांडेकरांचे सुवर्ण स्मृतिवर्ष’ (२०२५-२६) निमित्त प्रकाशित होत असून, तो त्यांच्या काव्यदृष्टीचा प्रवास उलगडून दाखवणारा महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. ग. ल. ठोकळ, कुसुमाग्रज, बा. भा. बोरकर आणि बाबा आमटे यांसारख्या २२ मान्यवर कवींच्या संग्रहांना प्रस्तावना लिहून त्यांनी काव्यावरील आपला अधिकार सिद्ध केला आहे. कवी आणि गीतकार म्हणून असलेल्या जाणिवेमुळे त्यांना इतरांच्या कवितांमधील बारकावे आणि सौंदर्य सहज टिपता येत असे. प्रस्तावना लिहिण्यापूर्वी ते संग्रह मन लावून वाचत असत आणि सुरुवातीला पार्श्वभूमी विशद करून, नंतर कवीची बलस्थाने सांगत व समारोपात मर्यादांकडे सौम्यपणे अंगुलीनिर्देश करत असत. त्यांनी लिहिलेली ‘अर्घ्यदान’ ही प्रस्तावना त्यांच्या लेखणीचे शिखर मानली जाते, ज्यामध्ये त्यांनी कुसुमाग्रजांना ‘मानवतेचा कवी’ म्हणून गौरवले आहे. थोडक्यात, हे पुस्तक केवळ प्रस्तावनांचे फक्त संकलन नसून, नवीन वाचकांसाठी आणि अभ्यासकांसाठी मराठी काव्य-समीक्षेचा एक आदर्श वस्तुपाठ ठरत आहे.