दीनमित्र-पत्रव्यवहार

दीनमित्र पत्रव्यवहार : सत्यशोधक चळवळीचा लेखजोखा असून हे पुस्तक मुकुंदराव पाटील यांच्या दीनमित्र साप्ताहिकाच्च्या संपादकीय कार्याचे एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण दस्तऐवज आहे, ज्यामध्ये इ. स. १९१० ते १९१२ दरम्यान आलेल्या २२० पत्रांचा समावेश आहे. या पत्रव्यवहारात विसाव्या शतकातील सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक स्थितीवर प्रकाश टाकणारी बहुजन समाजाची विचारधारा स्पष्टपणे दिसते.

हे पुस्तक महात्मा फुले यांच्या सत्यशोधक चळवळीच्या तत्त्वज्ञानावर आधारित आहे. दीनमित्र पत्रव्यवहाराच्या माध्यमातून सत्यशोधक विचारांचा प्रचार व प्रसार करण्यात आलेला आहे. मुकुंदराव पाटील यांनी ग्रामीण भागातून सत्यशोधक विचार समाजात रुजवण्याचे कार्य सतत ५७ वर्ष केले. तत्कालीन समाजातील वर्ग संघर्ष, धार्मिक शोषण, सामाजिक विषमता, स्त्री-शिक्षण, बहुजन शिक्षण व शेतकरी जीवनाचे वास्तव हे या पत्रव्यवहारातून निर्भीडपणे मांडले आहे. यामध्ये सत्यशोधक विचारांचा समाजातील प्रत्यक्ष कार्यात कसा उपयोग केला जात होता, याचे दस्तऐवजीकरण करण्यात आले आहे.

हे पुस्तक सामाजिक सुधारणा चळवळीचा इतिहास जाणून घेऊ इच्छिणाऱ्या अभ्यासकांसाठी, संशोधकांसाठी आणि विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहे.