द ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय

’द ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय’ ही दुसर्या महायुद्धाच्या वेळची एक कहाणी आहे. 1942मध्ये जपान्यांनी ब्रिटिशांवर विजय मिळविला होता. विजयी जपानी सेनेने ’युद्धबंदी’ म्हणून अशा कित्येक तुकड्यांना कैद करून त्यांना बँकॉक, सिंगापूर व रंगून यांना जोडणार्या एका रेल्वेमार्ग उभारणीच्या कामास लावले होते. यांतील एक तुकडी क्वाय नदीवर जो पूल उभारला जात होता, तेथे काम करत होती. कर्नल निकलसन हा त्या ब्रिटिश तुकडीचा प्रमुख होता, तर कर्नल साइतो हा विजयी जपानी तुकडीचा प्रमुख होता. अधिकार्यांनाही सैनिकांप्रमाणे या शारीरिक कष्टांच्या कामावर लावण्याच्या प्रश्नावरून या दोघा कर्नल्समध्ये वाद होतो व निकलसन साइतोशी संपूर्ण असहकार्य जाहीर करतो. मग अधिकार्यांच्या छळाला सुरुवात होते. तिकडे साइतोला तो पूल सहा महिन्यांच्या आत उभारण्याच्या आज्ञा मिळालेल्या असतात; पण या संघर्षामुळे कामाला धड प्रारंभच होत नाही. तिकडे साइतोला तो पूल सहा महिन्यांच्या आत उभारण्याच्या आज्ञा मिळालेल्या असतात; तर एकीकडे ब्रिटिशांची एक घातपात करणारी संघटना हा पूल उडवायच्या उद्योगाला लागलेली असते. तो पूल बनतो का आणि तो उडविलाही जातो का?

१९७१ च्या युद्धात भारतीय नौदलाला भयानक रिस्क घेऊन लढावे लागले.भारतीय नौदल शत्रूच्या अगदी समीप जाऊन युद्ध करत होते.यातून नौदलासाठी आवश्यक असलेल्या क्षेपणास्त्राची गरज भासू लागली.त्यातूनच ब्रह्मोस प्रक्रिया डोक्यात आली होती...पण ती वास्तवात उतरण्यासाठी २००१ उजडावे लागले.ही अर्थातच राजकीय इच्छाशक्ती त्या काळात होती.डॉ अब्दुल कलाम हे वैज्ञानिक सल्लागार होते...आणि पंतप्रधान अटल बिहारी वाजपेयी!

हे पुस्तक मुख्य कार्यकारी अधिकारी असलेल्या व्यक्तीनं लिहिलेलं असल्याने याच्यातील एकेक शब्द म्हणजे एकेक नोंद! अतिशय सुलभ मराठीत अनुवाद असलेलं हे धन समजावे,इतकी यात माहिती आहे.एकूण या प्रकल्पाच्या निर्मितीची कथा आणि कार्यक्रम वाचताना अभिमान वाटतो.या प्रकल्पाच्या सुरुवातीच्या वाटाघाटीत डॉ अब्दुल कलाम यांचे मोठे योगदान आहे.भारत आणि रशिया मध्ये झालेल्या कराराची ,त्या काळातील घटना घडामोडी यांची इत्यंभूत माहिती यातून मिळते.

ब्रह्मोस चे गुणवैशिष्टये वर लिहिलेले आहेतच...पण याच्या जन्मामुळे अनेक गोष्टी घडल्या.रशिया आणि भारत मैत्री अधिक घट्ट झाली.रशिया आयुध विक्रेता आणि भारत हा त्याचा मोठा ग्राहक होता...हे चित्र बदलले.रशिया आणि भारत या मुळे भागीदार झाले.सुरुवातीला दोन्ही देशांनी प्रत्येकी ३० हजार कोटी अमेरिकन डॉलर इतकी गुंतवणूक केलेला हा प्रकल्प आज अब्जावधी चां झाला आहे.

सुरुवातीला अतिशय मर्यादित गुंतवणूक! व्यावसायिक व्यवस्थापन, गतिशील निर्णय प्रक्रिया, अनोखी कार्य पद्धती आणि पारदर्शी प्रामाणिकता यांच्या संयोगातून वास्तवात उतरलेले हे स्वप्न!

पाण्याखाली असलेली पाणबुडी,पाण्यावरील जहाज, जमिनीवर असलेले वाहन,आकाशातील विमान यापैकी कोणत्याही ठिकाणावरून हे दागले जावू शकते. सुपरसोनिक!हाइपर्सोनिक!! ही त्याची पुढील रूपे! Supersonic म्हणजे ध्वनी पेक्षा दुप्पट वेग! Hypersonic म्हणजे पेक्षा पाचपट वेग!

हे पुस्तक वाचत वाचत, भारत आणि रशिया यांच्या मधील मैत्री, परस्पर विश्वास आदी गोष्टींचं ही ज्ञान होत जाते.