गांधी: नेकेड ऎम्बिशन

ऋषिकेशचे म्हणणे बरोबर आहे. गांधी आणि कामजीवन किंवा सेक्स हा विषय काही नव्याने हाताळला जात नाहीये. त्याच्याही पोथ्या झाल्याच असाव्यात. या पुस्तकात नवे काहीही नाही, अशी समीक्षा वाचल्याचे आठवते. त्यातही जेव्हा या पुस्तकासाठीच्या संदर्भांमध्ये गांधींनी केलेले लेखन आणि त्यांच्याच सामग्रीचा प्रधान आधार म्हणून समावेश होतो हे वाचल्यानंतर मात्र या पुस्तकाकडे फिरकायचे नाही असेच ठरवून टाकले त्यालाही आता काही आठवडे झाले.
आजच्या काळात ज्यांनी 'माझे सत्याचे प्रयोग' वाचले नसेल त्यांच्यासमोर "बाप मृत्यूशय्येवर होता तेव्हा गांधी बायकोसोबत गादीवर होते," असे म्हटले की काय होते? समोरच्याचा आ वासलेला असतो. ते पाहून हे बोलणाऱ्याला तो जर ('माझे सत्याचे प्रयोग'च्या) ज्ञानातूनच बोलत असेल तर, आपण गांधींच्या प्रतिमेचे भंजन केल्याचा आनंद जरूर मिळतो, आणि तो जर हे सारे अज्ञानातून ऐकीव किंवा मिळालेल्या माहितीवर हे बोलत असेल तर ती एक सनसनाटी ठरलेली असते. गांधींच्या संदर्भातच नव्हे तर आपापल्या काळात लोकोत्तर ठरलेल्या अनेक व्यक्तींबाबत असे घडते. गांधीबाबत अशी 'स्क्रुटिनी' (मराठी शब्द माहिती आहे, पण मुद्दाम इंग्रजी लिहिला तो त्यातील पहिल्या अक्षरासाठी. अशा विश्लेषणात काय घडत असते याचा साधारण अंदाज यावा यासाठी.) थोडी अधिकच घडते, कारण त्यांनीच त्यांच्या आयुष्यातील या (त्यांच्या लेखीच्या) पाप-प्रमादांविषयी खुलेपणाने खूपच लिहून, बोलून ठेवले आहे.

त्यांनी ज्या गोष्टी स्वतःच कबूल केल्या आहेत त्यात उगाच संशोधन वगैरे करून त्यावर पुस्तके लिहिणे आणि गांधीजींच्या अनेक घेण्यासारख्या गुणांकडे दुर्लक्ष करून केवळ चिखल उडवणे हा मला अभ्यास वगैरे वाटत नसून केवळ जॅडरांवांचा आंबटशौक वाटतो. असो.

मी वर म्हटलं तसं, सहमतच. थोडं पुढं नेऊ हा मुद्दा. "उगाच संशोधन वगैरे करून" हा मुद्दा दोन स्तरांवर येतो. एक तर ते संशोधन आहे, असे त्यात ध्वनित होते (पण ते वास्तव नाही). पुस्तकाच्या कण्टेण्टविषयी मी जे वाचले त्यानुसार त्यांनी केलं आहे ते फक्त, इकडच्या खेळातील तुकडा तिकडे लावून ती आकृती पहा कशी विकृती आहे, हे दाखवण्याचा उद्योग. ते खरोखरच संशोधन असेल तर त्यामागे विज्ञानाच्या दृष्टीने मानवी वर्तन, स्वभाव यात काही भर टाकणाऱ्या गोष्टींचे संशोधन झाले आहे का? तर त्या अर्थी मानसशास्त्रीय किंवा मानवी व्यवहारविषयाचे पुस्तकलेखक अभ्यासक आहेत असे काही दिसत नाही. आणि संशोधन झालेले नाही असा मुद्दा असेल तर तो प्रश्नच निकालात निघतो. मग पुस्तकलेखकाने जे काही केले ते वर दिलेल्या उदाहरणातील सनसनाटी निर्मात्याचेच काम आहे, बाकी काही नाही. फार वेळ घालवावा असा हा विषय नाही.
आनंदयात्री,

हे पुस्तक म्हणजे 'महात्म्यामागचा माणुस शोधायचा प्रयत्न' आहे जॅड म्हणतो.

या वाक्यात 'आहे' या शब्दानंतर एक स्वल्पविराम आणि त्यानंतर असे हा शब्द आहे असे गृहीत धरतो.