ओळखा पाहू हा वेचा कोणत्या पुस्तकातील आहे ते.. -३७

हे पुस्तक किती प्रसिद्ध आहे कल्पना नाही. मला ग्रंथालयात दिसताच दोन कारणाने घ्यावेसे वाटले. ती दोन कारणे म्हणजेच पुस्तक ओळखायचे संकेत आहेत:
१. हे पुस्तक भाषांतरीत नाही. ह्या पुस्तक पुण्यातील एका सद्य लेखिकेने लिहिले आहे.
ह्या संकेतावरून श्रावण मोडक यांनी अचुक उत्तर पाठवले आहे. त्यांचे अभिनंदन

२. इतरांसाठी दुसरा संकेतः लेखिकेला समाजकार्याला वारसा घरातूनच मिळाला आहे. तिच्या आधीच्या तीन पिढ्याही समाजसेवेसाठी प्रख्यात आहेत

उत्तरे व्यनी तून कळवावीत
===========
डॉ.युरींच्या चित्रातली रचना याच पद्धतीची होती. पण त्यातले डबे आडवे नाहीत तर उभे ठेवले होते. ते पाहून आम्ही आमची साधी एक तोंडाची चूल घेतली. त्यावर विटा-मातीच्या भिंती बांधून काढल्या. एका बाजूला पूर्ण भरीव भिंत न करता फक्त एक चौकट केली. वरची बाजूही बंद करून त्यात मध्यभागी एक सिमेंटचा पाईप धुरांडं म्हणून बसवला. मग एका डब्यात पाचट भरलं अणि त्याला भोक असलेलं झाकण बसवलं. मग झाकणाची बाजु चुलीकडे असा हा डबा उलटा चुलीवर ठेवला. डबा आत घालण्यासाठी उघडी ठेवलेली चौकट, पत्रा लाऊन बंद केली. मग खाली चुलीत पाचट भरून ते जाळलं. धुरांड्यामुळे चुलीतील गरम हवा डब्याच्या सर्व बाजूनी वर खेचली गेली. डबा सर्व बाजूनी सारखा तापायला यामुळे मदत मिळाली. डब्यातून बाहेर पडणारा ज्वलनशील वायू थेट चुलीतल्या आगीत खेचला गेला. त्यामुळे हा वायूही पूर्णपणे जळून डबा तापवायला लागणारी काही उष्णता या वायूपासून मिळाली. डब्यातून वायू बाहेर यायचा बंद झालेलं दिसलं, की डब्यात कोळसा तयार झाला, असा सोपा ठोकताळ बसवणंही शक्य झालं. या पद्धतीने आम्ही कोळसा बनविण्यासाठी दर किलोग्रॅम कोळशामागे खाली चुलीत जाळाव्या लागणार्‍या पाचटाचं प्रमाण बरंच कमी करण्यात यश मिळवलं.

एकीकडे प्रयोग चालू असतानाच, पाचटापासून बनलेल्या कोळशाच्या पुडीपासून केकच्या आकाराच्या भोकाभोकांच्या इंधनविटा बनवण्यासाठी महाजनांनी हातानंच वापरायचा एक साचा बनवला होता. मात्र इंधनविटांचा स्वयंपाकघरासाठी फारसा उपयोग नाही हे आमच्या लक्षात आलं. जेव्हा उब मिळवण्यासाठी कोळसा जाळायचा असतो, तेव्हा साधारण दोन तास जळेल इतक्या आकाराची वीट अंगेठीत पेटवून ठेवली की झालं. पण स्वयंपाकासाठी रोज तितकंच इंधन लागेल असं नाही. शिवाय काही वेळा धग जास्त हवी असते तर काहि वेळा कमी. त्यामुळे आम्ही दंडगोलाकार आकाराचा कांडी कोळसा बनवता येईल असा दुसरा, हातानंच चालवायचा साचा बनवला. साधारण १ किलो कोळशाची पुड व १०० ग्रॅ. पिठाची खळ एकत्र करून जरूरीपुरतं पाणी घालून कणकेसारखं मिश्रण करायचं आणि साच्यातून दाब देऊन दंडगोलाकार कांड्या बनवायच्या. त्या उन्हात वाळवल्या की कोळसा तयार झाला.

========