पुण्यातील ग्रंथालयांची यादी

अजूनही इंग्रजी पुस्तकांसाठी ब्रिटिश लायब्ररीहून चांगला पर्याय नसावा. ब्रिटिश लायब्ररीचे पुस्तकं घेण्याचे निकष अजून तसेच असावेत (म्हणजे ब्रिटिश प्रकाशकांची प्रकाशनं, वगैरे) पण बहुधा अधिकाधिक लोकाभिमुख होण्यासाठी आता त्यांच्याकडे अनेक लोकप्रिय अमेरिकन पुस्तकंही सापडतात (अर्थात ब्रिटिश/भारतीय आवृत्त्यांमध्ये) उदा: टॉम फ्रीडमनची पुस्तकं, फ्रीकॉनॉमिक्स, वगैरे.

काही दिवसांपूर्वी वाचनालयांसाठीच एक धागा निघाला होता (ग्रंथालयांची सूची). त्यात मुख्यतः मराठी ग्रंथालयांची चर्चा झाली होती.

ब्रिटिश लायब्ररी लोकाभिमुख झाल्याचे अनेक बरे-वाईट परिणाम झाले. चांगल्या परिणामांपैकी एक म्हणजे सभासदत्व मिळणं खूप सोपं झालं आहे. आता शिफारसपत्र लागत नाही. वयाचा दाखला, ओळखपत्र वगैरे गोष्टींवर भागतं; क्रेडिट कार्डानं सभासद शुल्क भरता येतं (तसं ते भरावं लागेल इतकं ते वाढलेलंही आहे!)

लोकाभिमुखतेचे इतर परिणाम म्हणजे मॅनेजमेंट, आय.टी. वगैरेंवरच्या पुस्तकांत वाढ झाली व साहित्यविश्व संकोचलं. अनेक जुनी पुस्तकं विकून टाकली आहेत. टाईम्स लिटररी सप्लिमेंट आता तिथं मिळत नाही. (पण लंडन बुक रिव्यू, ग्रांटा ठेवतात). लहान मुलांच्या पुस्तकांचा नवीन विभाग चालू झाला. डी.व्ही.डी. विभागही पुष्कळ वाढला (आणि तिथे पुष्कळ अमेरिकन चित्रपट आले). रविवारीही ग्रंथालय खुलं असतं.

असो. एकदा जाऊन बघू शकता. दूरध्वनी - २५६५ ४३५१/५२

बीसीएलमध्ये जाऊन आलो. पहिला सर्व मजला आयटी, मॅनेजमेंट. दुसरा अर्धा मजला सायन्स टेक्नॉलॉजी. इंग्रजी ललित साहित्याला जेमतेम दोन रॅक. अशी सर्व विभागणी पाहिल्यावर मेंबरशिप घ्यावीशी वाटत नाही. :(

मला देखील बीसीएलचे रूप पाहून फार दु:ख झाले. माझ्यासारख्या 'साहित्य' वाचणार्‍या वाचकाला हा संकुचित झालेला विभाग अस्वस्थ करतो. मॅनेजमेंट/आयटी वरची पुस्तके कुठेही मिळतातच. मुख्य भूक असते ती विविध लेखकांच्या कलाकृती वाचण्याची. बीसीएल केवळ ब्रिटिशच नव्हे तर कॉमनवेल्थ राष्ट्रांतील लेखकांची पुस्तके मुख्यत्वेकरुन ठेवत असे असा माझा अनुभव होता (मी हैद्राबाद बीसीएलचा तीन वर्षे नियमित सभासद होतो - हा तिथला अनुभव आहे, पुण्याचा नव्हे. पुणे बीसीएलचा फारसा अनुभव नाही). तुम्हाला नायपॉल, कोएट्झी, गार्डिनर, भारतीय इंग्लिश साहित्यदेखील विपुल प्रमाणात उपलब्ध होत असे. तसेच भाषांतरीत पुस्तकेही अनेक असत (मार्क्वेझ, काम्यु, पामुक इत्यादी).
त्याच अपेक्षेने ग्रंथसंग्रहदेखील न बघता पुणे बीसीएलचा सभासद झालो आणि वर जाउन पाहतो तो हाय!
चिंतातूर जंतूंनी म्हटल्याप्रमाणे अनेक फायदे आहेत पण ते संदर्भग्रंथ, अभिजात (classics) साहित्य, साहित्यिक नियतकालिके वाचणार्‍यांना. माझ्यासारख्याला वाईटच वाटत राहते. असो.

नायपॉल, कोएट्झी, गार्डिनर, भारतीय इंग्लिश साहित्यदेखील विपुल प्रमाणात उपलब्ध होत असे. तसेच भाषांतरीत पुस्तकेही अनेक असत (मार्क्वेझ, काम्यु, पामुक इत्यादी).

नायपॉल, कूट्झी आणि भारतीय इंग्रजी साहित्य वगैरे पुण्यात अद्यापही बर्‍यापैकी आहे. मार्केझ, पामुक, सारामागो, कुंदेरा वगैरे त्यांच्या अधिकृत धोरणात बसत नाहीत, तरीही दोन-तीन पुस्तकांपुरते आहेत.

(धागा पुण्यातल्या ग्रंथालयांसाठी आहे. पण माहितीकरता या धाग्यावर नोंदवून ठेवते. अयोग्य वाटल्यास हलवले तरी चालेल.)
ठाण्यातली ग्रंथालये:

मराठी ग्रंथ संग्रहालय, तलावपाळीजवळ, स्टेशन रोड - उत्तम आणि सतत ताजा ठेवला जाणारा ग्रंथसंग्रह. संदर्भविभाग विशेष समृद्ध. पुस्तके नवीन असतानाच मिळवलीत, तर चांगल्या अवस्थेतली. स्टाफ (ओळख झाल्यावर) उत्तम सहकार्य (क्वचित लाड!) करणारा. मुख्यत्वे मराठी पुस्तके.
नगर वाचन मंदिर, टेंबी नाका - मोठा संग्रह. पण संदर्भाचा अनुभव नाही. पुस्तके आणि स्टाफ वरीलप्रमाणे.
प्रशांत लायब्ररी - विशेष करून बेस्टसेलर्स. पण पुस्तकांची अवस्था उत्तम. मुख्य ठाण्यातच दोन शाखा मला माहीत आहेत. अजूनही असतील. इंग्रजी पुस्तके बर्‍यापैकी आहेत, पण अर्थात बेस्टसेलर्स.

इतर शहरातल्या इतर (फुटकळ असली तरीही चालतील. कधी कधी वेळेला केळं पुरतं. :)) ग्रंथालयांबद्दलही लिहा.