सध्या काय वाचताय? (भाग ३)

व्हर्जिनिया वूल्फची मिसेस डॅलोवे सुरू केली आहे. कादंबरी छोटी असले तरी निवेदनशैली सोपी नाही त्यामुळे नेहेमीपेक्षा जास्त वेळ लागेल असे वाटते आहे.

गेल्या महिन्याभरात बर्‍यापैकी वेळ गावला. त्याचे फलित -
१. गॉन विथ दी विंड (निव्वळ थोर)
२. अंतकाळाची बखर (इतिहासाकडे निराळ्या कोनातून पाहणारे, सर्वंकष, काहीसे जड, पकड घेणारे)
३. नायजेरियात धोंडे पाटील (माहितीपूर्ण)
४. लवासा (उद्वेगजनक)
५. सुनीताबाई (अपेक्षेप्रमाणे उत्तम, व्यक्तिपूजक नव्हे, गुणदोषांची चिकित्सा करणारे)
६. पिवळ्या छत्रीतली मुलगी (ताजेतवाने, उत्कट, विखारी)
७. शब्देविण संवादु (टिपिकल राणी दुर्वे)

गुलाम वाचले पाहिजे. विषय आवडीचा वाटतोय.
यावरून आठवलं भुजबळांनी ओबामांना दिलेले महात्मा फुल्यांचे "गुलामगिरी" कोणी वाचलंय का?

अवांतर: गुलाम म्हटले की माझे फार आवडते लिंकनचे वाक्य आठवते: "मला गुलामगिरी आवडत नाही म्हणूनच मी मालक व्हायचे नाकारतो".

बाकी नुकतेच "हेडहंटर" संपवले आणि "इंडीया आफ्टर गांधी" (एकदाचे) संपत आले आहे.. बहुदा वडावाला यांचेच "जल आक्रमिले" वाचायला घेईन

आजारपणामुळे सुटी घेतली त्यामुळे थोडा वेळ मिळाला व पुढील ३ पुस्तके वाचली
१. सत्तांतर - व्यंकटेश माडगूळकर ( निव्वळ अप्रतिम कादंबरी. एकही संवाद नसूनही प्रचंड परिणामकारक)
२. कॅसिनो रॉयल - इयान फ्लेमिंग - अनू; सुभाष जोशी ( बाँडपट कॅसिनो रॉयाल तंतोतंत डोळ्यांसमोर उभा राहिला. कादंबरीवाचन नक्कीच एक थरारक अनुभव होता)
३. सुशिंचे सॉरी सर (एक हलकी फुलकी कादंबरी)

Slavery हे महात्मा फुल्यांचे गुलामगिरी ह्या पुस्तकाचे भाषांतर मी वाचलेले आहे. अत्यंत महत्वाचा असा दस्तऐवज आहे तो. सरकारी मुद्रणसंस्थेने छापलेले हे भाषांतर गतसालच्या साहित्यसंमेलनात मिळाले होते.

सत्तांतर - व्यं. माडगूळकर - ह्या पुस्तकाबद्दल खूप ऐकले आहे. वाचायची इच्छा आहे पण अजून मिळाले नाहिये. ह्याच पुस्तकाबद्दल माडगुळकरांवर वाङ्मयचौर्याचा आरोप झाला होता ना?

नेमाड्यांची 'हिंदू' कशीबशी संपवली, त्यापाठोपाठ 'धनंजय' दिवाळी अंक वाचून काढला. आता नुकतेच डॅन ब्राउनचे अनुवादित 'डिसेप्शन पॉइंट' वाचायला घेतलेय.

या विकेंडला बर्‍या पैकी वाचायला वेळ मिळाला, त्यातच एस एल भैरप्पा यांच्या उमा कुलकर्णी यांनी अनुवादीत केलेल्या आवरण आणि वंशवृक्ष वाचुन संपवल्या. आवरण तर एका बसणीत संपवली. आपल्या कडे इतिहासावर संशोधन करुन त्यावर आधारित डॅन ब्राउन धाटणीचे पुस्तकं कमी असतात असे मागे मीच म्हणालो होतो हे पुस्तक वाचताना आठवुन गेले.

जगन्नाथ कुंटे यांची धुनी वाचत आहे.
वाचून झाल्यावर अभिप्राय लिहीन.

कालच शाळा वाचुन संपवले. अक्षरशः एका दिवसात वाचले. लैच भारी आहे पुस्तक.

मसासं मध्ये 'नांगरल्याविण भुई' घेतले होते. संगणकशास्त्राची विद्यार्थिनी म्हणून अ‍ॅलन ट्युरिंगबद्दल आधीही इकडून तिकडून वाचलं होतंच. पण या पुस्तकात ते आणखी छान पद्धतीने मांडलेलं जाणवलं. 'कल्पना ही अद्भुताहूनि रम्य' म्हणतात. नंदा खरेंनी संगणकाची अद्भुत गोष्ट कल्पनेच्या माध्यमातून उत्कृष्टपणे रंगवलीय आणि तीत अ‍ॅलन ट्युरिंग, रामानुजन, न्यूमन, जे. आर.डी., होमी भाभा अशा सगळ्यांना गुंफलंय. सगळ्यात कडी म्हणजे हे कथानक भारतात घडतंय असं दाखवण्याचा तर्‍हेवाईकपणा* तर सॉल्लीड आवडला. खटकणारी बाब एकच. बर्‍याचदा पुस्तकात इंजिन, इंजिनियरिंग हे शब्द येतात. शेवटच्या चारदोन जागा सोडल्या तर ते सगळीकडे 'एंजिन’, ’एंजिनियरिंग’ असं लिहिलंय. भावना पोचत असल्या तरी हे शब्द असे पाहण्याची सवय नसल्याने कसंसंच होत होतं.. काही असो, नानावटींमुळे हे पुस्तक माहित झाले, त्यामुळे त्यांचे विशेष आभार.

तशीच आवरणही बसल्या बैठकीत संपवली. पुस्तक अशी पकड घेतं, की आता हे प्रकरण संपल्यावर खाली ठेवू असं म्हटलं तरी संपल्याशिवाय खाली ठेवलं जातच नाही. विषय संयतपणे नाही मांडला तर एका शब्दात प्रक्षोभक ठरण्यासारखा. तो जसा पुस्तकात हाताळला गेलाय, त्याला हॅट्स ऑफ!!! त्यांच्या संशोधनाचं, अभ्यासाचं फलित त्यांनी कुणावरही दोषारोप न करता तारतम्याने लिहिलंय आणि त्याचवेळी त्याला रंजकतेने पेशही केलंय.

...मागे कुणीतरी केलेल्या चुकांसाठी आजचे जबाबदार नाहीत हे तर खरंच, पण मागच्यांशी नातं जोडून 'आपण त्यांचेच वारसदार' या भावनेत अडकणार असू, तर त्यांनी केलेल्या कर्मांची जबाबदारी स्वीकारावीच लागेल

हे त्यांचे विधान फक्त कादंबरीत मांडलेल्या आंतरधार्मिक संदर्भातच नाही, तर आंरतजातीय व इतर संदर्भातही लागू पडते. जर ते तसे प्रत्येकाने घेतले तर खरंच समाज खूप सुखी होईल. पण या वाक्याचा मतितार्थ नीट समजून घ्यायचा, तर त्यासाठी पुस्तक वाचावे लागेल.
पुस्तक वाचून होतं न होतं तोच लोकसत्तामध्ये त्यांची मुलाखतही वाचली. आणि आता 'मी भैरप्पा' हे त्यांचे पुस्तकही लवकरच वाचेन असं वाटतंय.

*- हा शब्द माझा नाही, तर खुद्द नंदा खरेंचाच.

पिवळ्याधम्मक छत्रीतील मुलगी आणि संकल्प (सामाजिक चळवळीतील तरुणांच्या जाणिवांचा शोध)- यांचे वाचन सुरू आहे. रॉकिंग आहेत दोन्ही.

नर्मदा परिक्रमा: एक अंतर्यात्रा (भारती ठाकुर)
वाचनीय. अध्यात्मिक प्रवास आहेच पण तरीही बर्‍यापैकी वस्तुनिष्ठ पद्धतीने वर्णन आहे...त्यामुळेच believable वाटते. भारतीताई आणि त्यांच्या एका मैत्रिणीने नर्मदा परिक्रिमा केली त्याचे वर्णन आहे.
गोनीदांने केलेल्या चित्तथरारक परिक्रमेचे वर्णन आठवत होते. पण ही परिक्रमा मात्र बरीच शक्य व्हावी, अगदीच त्यांच्यासारखी चालत नाहीतरी निदान बसने.
आता त्यांनी वर्णिलेला किती भूभाग सरदार सरोवर प्रकल्पांतर्गत पाण्याखाली गेला आहे कोण जाणे.
वाचल्यावर बरेच प्रश्न अनुत्तरित राहतात, उद्भवतात ते एक असो. लेखनशैली ठिक, पण अनुभव म्हणून फार फार प्रभावी वाटले. त्यातला प्रांजळपणा आवडला.

धाकट्या नजरेतून : अलका गोडे
राजहंस प्रकाशन, 'माणूस' आणि माजगावकरांची/ पुरंदरेंची कौटुंबिक आणि व्यावसायिक गाथा अलकाताईंच्या नजरेतून. साधे. सोपे. प्रस्तावनाही छान. कसलाही बुद्धीवादी आव आणलेला नाही. खरमरीत, प्रखर, जीव खाऊन, अस्वस्थ करणारे काही नाही. अशी साधी पुस्तकं आणि अशी माणसं कुठे गेली? कित्ती तो सहज प्रामाणिक झेपेलसा लेखाजोखा. काहीसा भावूक मागोवा असला तरीही जमिनीवर आहे. मोजका आहे. तिथेच थांबण्यात हशील आहे.

आई समजून घेताना- उत्तम कांबळे
लेखन म्हणून ठिक. अनुभव म्हणून फार मोठे अर्थातच.
(अजून काही म्हणायचा मोह फार कष्टाने आवरते आहे. तरी मला उचकवू नये. कृपया. ;-))

आई समजून घेताना- उत्तम कांबळे
लेखन म्हणून ठिक. अनुभव म्हणून फार मोठे अर्थातच.
(अजून काही म्हणायचा मोह फार कष्टाने आवरते आहे. तरी मला उचकवू नये. कृपया. )

मला याबद्दल अधिक माहिती करुन घ्यायला आवडेल. उत्तम कांबळेंचे १ पुस्तक अलिकडेच मी मागवले आहे. अजून वाचले नाहिये पण तुझ्या कांबळेंच्या या पुस्तकावरच्या भाष्याने मला माझ्याकडचं पुस्तक वाचायचे बळ मिळेल हे नक्की :)

तेव्हा रैना बीती जाये नाsssss असे न करता लवकर टंक पाहू :)

विकांत वाचनाच्या दृष्टीने झक्कास होता (शिवाय 'नो वन किल्ड जेसिका' पण आवडल्याने विकांत फर्मास गेला)

शनिवारी(पुन्हा एकदा) चिपर बाय द डझन वाचले! (याबद्दल काय लिहायचे!!सगळ्यांना माहित आहेच)
आणि काल "डोंगर म्हातारा झाला" (अनिल बर्वे) वाचले.. कथा छानच आहे.. 'कमराद' म्हातारा आणि मेजर कामा दोघेही डोक्यात फिट्ट रुतले आहेत. प्रतिसादात लिहिण्याइतका छोटा जीव असणारं पुस्तक नाहि हे! दोनेक दिवसांत सवड काढून वेगळा परिचय लिहितो

गोनिदांचे हे पुस्तक आजच वाचलं. या आधी पडघवली, भ्रमणगाथा वाचली होती. हे पुस्तक त्यापेक्षा थोडं वेगळं, तरी तिन्ही पुस्तकांत एक समान सूत्रही जाणवलं. पडघवली गोदावहिनीचं विश्व चितारते, भ्रमणगाथा परिकम्मावासीच्या भावभावनांचं चित्रण करते तर माचीवरला बुधा, बुधाचचं साधंभोळं मावळ रूप मांडते.
मुंबईत लहानाचा मोठ्या झालेल्या बुधाला आयुष्याच्या उतरत्या काळात गावपांढरीचे वेध लागतात. त्याचं गांव आहे ते राजमाचीजवळचं. मुलाच्या-शेजारच्यांच्या विरोधाला न जुमानता तो एकटा वडिलार्जित जागेत येतो. एक झोपडं उभारतो, शेत पिकवतो, अगदी पोटच्या लेकराला जपावं, तशी आवळी, उंबर, खारीचं कुटुंब, चिमण्या, कुत्रा आणि झाडाझुडपांना माया लावतो... आणि त्या माचीकडे पाहत पाहत जगतानाच त्याचा अंतकाळ ओढवतो.
कथानक साधंच, पण ते रानाच्या वर्णनाने आणि बुधाच्या रांगड्या संवादांनी छान खुलवलंय. त्याला वाटणारी माया तो सगळ्यांना वाटत फिरतो आणि स्वकीयांपासून दूर आपलं एक दुसरंच जग माचीच्या सान्निध्यात उभारतो हे खरंच वाचनीय आहे.

मंद्र वाचून काढलं. 'सं प व लं ' म्हणणं अधिक संयुक्तिक ठरेल.
भैरप्पांची 'आवरण' किमान थोडीतरी आवडली होती, तिने विचार करायला भाग पाडले होते. पण मंद्र इतकी सुमार आहे , इतकी सुमार आहे की खूपच सुमार आहे.
आपण कादंबरीला 'मंद्र' नाव का दिलंय? हे वारंवार विसरल्याने भैरप्पा अधून मधून ट्रॅकवर येण्याकरता 'मंद्र' असलेलं एखादं वाक्य घुसडून देतात. नावाला जागलो म्हणून भैरप्पा खूष आणि "चला!काहीतरी क्लू लागतोय" म्हणून आपण खूष.
'दाटु' मात्र आवडलं. सगळ्या जाती-पोटजाती समजून घेताना खूप त्रास झाला. राष्ट्रीय स्तरावरच्या जातीभेद-अस्पृशता या समस्यांना हात घालण्याचे धाडस दाखवल्याने त्यांना ’साहित्य अकादमीचा’ पुरस्कार मिळाला असावा. समस्या राष्ट्रीय असेल तर त्याची उकल राष्ट्रीय पातळीवरच झाली पाहिजे (असं अर्थात मला वाटतं).पण या कादंबरीतील लढे, समस्या, उकल यांना प्रादेशिक बंधनं आहेत.
थोडक्यात,
'दाटु' संग्रही ठेवण्याकरता विकत घेण्यास हरकत नाही, 'मंद्र'चुकूनही उचलू नका. ५७२ पानांचा ठोकळा आहे. किंमत चारशे रुपये. पुस्तक संपेपर्यंत "या चारशे रुपयांमध्ये आपण दोन चांगली पुस्तकं उचलली असती तर बरं" असं वाटत राहिलं.

कालच हाती आलेल्या पुस्तकातील "मराठी भाषेचे मुळ" वाचतो आहे. ह्या माहितीप्रधान पुस्तकातील पहिल्या काहि पानांतच उत्सुकता वाढली आहे.. सांगतो कसं वाटलं ते!

याच बरोबर.. चवीचवीने "बरेच काहि उगवून आलेले" मनात रिचवतो आहे!.. एकेक कविता म्हणजे रत्न आहे!

ना. सं. इनामदारांचे 'मंत्रावेगळा' नुकतेच वाचून संपवले. सध्या 'राऊ' वाचतोय.
मोहन आपटेंचे 'कालगणना' वाचले. अगदी मस्त आहे. विज्ञानाच्या वेगवेगळ्या भागांवर सोप्या भाषेत मराठीत लिहिण्याची त्यांची कला वाखाणण्याजोगी आहे.

'ऐसपैस गप्पा: दुर्गाबाईंशी' वाचतोय. लेखिका: प्रतिभा रानडे, प्रकाशकः राजहंस प्रकाशन.

पार्टनर वाचतोय..
शिवाय 'बरेच काही उगवून आलेले'चा मधेच चवीने भुरका घेतोय :)

कोरियन लेखक चो से हुई यांची कादंबरी, द ड्वार्फ.
अ फ ला तू न.

य. दि. फडकेंचे 'आगरकर' वाचतोय. महाराष्ट्र राज्य संस्कृती मंडळाने छापलेले 'वैज्ञानिक तत्त्वज्ञानाचा उदय' हे अनुवादित पुस्तक वाचतोय.

सध्या मंगला आठलेकरांचे 'महापुरूषांच्या नजरेतून स्त्री' वाचते आहे. प्रस्तावनाच वाचून झाली आहे, पण त्यांची लिहीण्याची शैली आवडली. विषय म्हटलं तर जुना पण तरीही विचारप्रवृत्त करणारा आहेच.
अलिकडेच 'डॅडी लाँगलेग्ज' नावाची १९१२ सालची भाषांतरीत कादंबरी वाचली. कादंबरीतली गोष्ट अगदी परीकथा टाईपची आहे (आणि त्यावर पिक्चरही निघाले आहेत, अगदी मल्याळममधेही!), पण केंद्रस्थानी असणार्‍या मुलीचे विचार कसे बदलत जातात हे वाचण्यालायक आहे. गोष्ट थोडक्यात अशी की (अमेरिकेत) अनाथालयात वाढलेल्या एका मुलीला तिची इंग्लिशमधली प्रगती पाहून अनाथालयाचेच एक विश्वस्त कॉलेजात पाठवतात. तिला हातखर्चासाठीही पैसे पाठवतात. अट एकच, तिने 'श्री. जॉन स्मिथ' या आपल्या मानसवडलांना पत्र लिहायची. त्यांचं खरं नाव हिला कळणार नाही, ते तिला उत्तरंही देणार नाहीत. तिची पत्रं म्हणजे ही कादंबरी.
शिवाय 'कोसला', '१८५७चं स्वातंत्र्यसमर' आणि 'कस्तुरबा' ग्रंथालयातून घेतली आहेत.

गेल्या काही काळात थोडा खंड, थोडी सलगता असं करत काहीबाही वाचून झालं. त्यात द स्लीपवॉकर्स, डार्कनेस अॅट नून, थीव्ह्ज इन द नाईट झाली.
इम्पिरियल लाईफ इन एमेराल्ड सिटी हे झालं. इराक युद्ध संपल्यानंतरच्या घडामोडी. एकूण अमेरिकेनं तिथं बट्ट्याबोळ कसा केला याचा धावता आढावा.
त्यानंतर आत्ताच 'आवरण' झाली. आता Gideon's Spies चालू आहे. मोस्सादचा थोडा अन्वेषणवजा इतिहास. या पुस्तकाच्या नावातील पहिल्या शब्दाचा नेमका उच्चार कोणी सांगेल काय?
यानंतर 'एका स्टुडिओचे आत्मवृत्त'.

हे हावर्ड झिनचं पुस्तक वाचतो आहे. कोलंबस ते क्लिंटन ह्या आधुनिक अमेरिकेच्या इतिहासाचा जेत्यांच्या नव्हे तर शोषितांच्या (अमेरिकन इंडियन्स, कृष्णवर्णीय, स्त्रिया, स्थलांतरित कामगार) दृष्टिकोनातून घेतलेला आढावा, असं एका वाक्यात याचं वर्णन करता येईल.

त्याआधी फ्रेडरिक फोरसिथचं 'द अफगाण' म्हणून पुस्तक वाचलं. ठीकठाक आहे - त्याच्या आधीच्या पुस्तकांएवढी मजा आली नाही.

आर्थर सी क्लार्कचे शेवटचे पुस्तक - द लास्ट थेरम.
आणि ग्लॅडवेलचे ब्लिंक.

दोन्ही जबरदस्त आहेत.

पार्टनर वाचून झालं. विषेश कनेक्ट होऊ शकलो नाहि. कथा ज्या काळात घडतेय तो काळ छान चितारला आहे मात्र सध्याची परिस्थिती आयुष्याचा वेग, गरजा, माध्यमं आणि समजाचे विचार सारंच इतकं बदललं आहे की जराही साधर्म नसल्याने ती कथा त्रयस्थासारखी वाचली जाते. एक काळचा सामाजिक स्नॅपशॉट म्हणून मात्र कादंबरी तपशीलवार आहे.

मि हल्लिच "मनातल आभाळ" हे पुस्तक वाचत आहे,

येता जाता वाचण्यासाठी मी
सिडने शेल्डनचे 'अदर साईड ऑफ मिडनाईट' हे इंग्रजीतून घेतलं आहे
आणि
वल्लीने शाळा बद्दल माझ्या मनात असलेली शंका दूर केल्यामुळे
मिलिंद बोकिलांचे शाळा घेतलं आहे.

तीनचार वेळा प्रयत्न करुनही शेवटी आज एकदाचा मुहूर्त लागला
नातिचरामि घेतले आहे वाचायला.
पहिली ४ पाने खूप कष्टाने वाचली जातात.

खास करुन पान क्र.३ वरचे वाक्य 'सुखाच्या आठवणी दु:ख देऊन जातातच. पण दुखल्याच्या आठब्णींनीही असं कडू कडू का व्हावं मन?' ह्यातील पहिले वाक्य अगदी प्रामाणिकपणे सांगायचे झाले तर एकदम फालतू वाटले. (*** हे माझे वैयक्तिक मत आहे *** )
सुखाच्या आठवणी दु:ख देऊन गेलेल्या मी आजपर्यंत तरी कधी अनुभवले नाही. उलट नकळत त्या आठवणींनी ओठांवर आपसूक हसू उमटते हा माझा अनुभव आहे.
पण पुढे काही पाने वाचल्यावर लेखिकेची भूमिका थोडीफार स्पष्ट होते. त्या दृष्टीकोनातून कदाचित ते वाक्य बरोबरही असू शकेन. पण तसे असले तरीदेखील साहित्य कलाकृतीच्या दृष्टीने हे वाक्य चुकीच्या ठिकाणी लेखिकेने घातले आहे असे मला वाटते. अर्थात अजून बरीच मजल गाठायची आहे. पण आज मला नातिचरामि वाचण्याचा सूर सापडला म्हणून इथे लिहितो आहे. आता नातिचरामि नक्की वाचून होईन माझी :)
बोकीलांच्या 'शाळे'त जायची मनाची तयारी नव्हती, कारण बोकिलांची शाळा वाचताना मला मनसोक्त त्यात डुंबायचं आहे, भान हरपून जायचं आहे. नातिचरामिचा सूर सापडला म्हणून ती वाचून पूर्ण करणार आहे एवढंच.

एकीकडे "आहे मनोहर तरी" कितव्यांदा तरी निवांतपणे वाचतोय. शिवाय आज लायब्ररीतून अमर्त्य सेन यांचे Identity and violence हे पुस्तक आणले व लगेच वाचायला सुरूवात केली आहे.

विश्वास पाटलांचे 'पानिपत' झाले.
आता अजेय झणकरांचे बारभाईंच्या कारस्थानावरचे 'द्रोहपर्व' वाचतोय.

आहे मनोहर तरी पुन्हा एकदा वाचून झालं. Identity and violence वाचन चालु आहे. खूप आरामात वाचवं लागतंय पुस्तक. भाषा (माझ्यासाठी) काहिशी क्लिष्ट असली तरी विचार, त्यासाठी दिलेली उदाहरणे आणि त्या विचारांचा प्रवास सुंदर आहे.

याशिवाय सुमेध वडावाला यांचे शब्दांकन असलेले रुपाली रेपाळे हिच्या विविध जलपराक्रमांवरचे 'जल आक्रमिले' वाचतो आहे. अत्यंत गरीबी असूनही मुलीला विश्वपराक्रम करायला लावण्याची वडिलांची दुर्दम्य इच्छाशक्ती (प्रसंगी हेकटपणा)स्तिमित करते हेच खरे

अप्डेटः आक्रमिले वाचून झाले. शेवटचे प्रकरण विनाकारण घातले आहे असे वाटले. बाकी पुस्तक विकत घेतले नाहि तरी चालेल. मात्र मिळाले तर सोडू नये असे आहे.