सदानंद भणगे

सदानंद जगन्नाथ भणगे

जन्म दिनांक: १० मार्च १९५४ (संत तुकाराम महाराज बीज), कर्जत (जि. अहमदनगर)

शैक्षणिक व व्यावसायिक पार्श्वभूमी: इंग्रजी विषयात एम.ए. स्टेट बँक ऑफ इंडियामधून सेवानिवृत्त.

साहित्यिक प्रवास व जडणघडण
शालेय जीवनापासूनच लेखनाची आवड. आठवीत असताना शाळेच्या सूचनाफलकावर स्वामी विवेकानंदांच्या गोष्टी लिहून स्तंभ लेखनास सुरुवात केली. त्याच काळात मुंबईच्या 'फुलबाग' मासिकातून विनोदी लेखनास प्रसिद्धी मिळाली. अहमदनगर कॉलेजमध्ये असताना कविता आणि एकांकिका लेखनास सुरुवात झाली, ज्यातून पुढे राज्य नाट्य स्पर्धेसाठी दर्जेदार नाट्यलेखन उभे राहिले.
स्टेट बँक ऑफ इंडियामध्ये नोकरी करत असताना कथा आणि कादंबरी लेखनाने वेग घेतला. विशेष म्हणजे त्यांच्या पहिल्या पुस्तकाचे प्रकाशन स्टेट बँक ऑफ इंडिया (अहमदनगर शाखा) यांनी केले, तर पंचविसाव्या पुस्तकाचे प्रकाशन शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे यांच्या शुभहस्ते संपन्न झाले. आजवर त्यांची ३० पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत.

प्रकाशित साहित्य संपदा

कादंबरी (४): सवाई घर जावई, निर्माल्यगंध, सांजसावली, अमानवी विनवणी

ललित लेखन (३): मनोतरंग, भरोनि सद्भावाची अंजुली, ओविली फुले मोकळी

कथासंग्रह (४): दिवाकर साक्रीकर एक विनोदी ट्रॅजेडी, खुलजा सिम सिम, हॅपी रिटर्न्स, काकाच्या क ची कथा

नाटके (२): ते परत येणार आहेत, पाषाणगंध

बालनाट्य (१): खरी कमाई

किशोर कादंबरी (१): मोहीम : मैत्री

एकांकिका: १५ एकांकिका प्रकाशित.

रंगभूमी आणि नाट्य क्षेत्रातील योगदान

राज्य नाट्य स्पर्धा: 'बांधवडी मोडिल कोण?', 'न्यायवेदना', 'फॅन्टास्मागोरिया', आणि 'पाषाणगंध' या नाटकांना राज्य नाट्य स्पर्धेत घवघवीत यश व बक्षिसे.

विशेष नाट्यप्रयोग: 'बापू तुझी जनता मैली' या नाटकात ५० पात्रांनी ७० भूमिका साकारत राज्य नाट्य स्पर्धेत सादरीकरण केले.

एकांकिका स्पर्धा: पुरुषोत्तम करंडक स्पर्धेत 'मी उभा केव्हाचा' या एकांकिकेस तृतीय क्रमांक. 'कॉम्प्लेक्स', 'तप्त दाही दिशा', 'नो एन्ट्री' या एकांकिका बक्षीसपात्र. मुंबई येथील 'कथा एक आविष्कार अनेक' स्पर्धेत 'तुझं माझं' एकांकिकेला विशेष पारितोषिक. 'सांजसावली' एकांकिकेचे दूरदर्शनवर प्रक्षेपण.

अप्रकाशित/सादरीकरण झालेले नाट्यसाहित्य: राज्य नाट्य स्पर्धेत ६ नाटके सादर. याशिवाय १ नवे नाटक, १ हिंदी नाटक (एकूण ८ नाटके) आणि ४ बाल एकांकिका.

वृत्तपत्रीय स्तंभलेखन व पत्रकारिता

पुण्यनगरी: वर्षभर प्रत्येक रविवारी सर्व आवृत्त्यांमध्ये भयकथेचे लेखन (एकूण ४४ कथा प्रकाशित). दर पंधरा दिवसांनी 'कृष्णकांतांच्या चातुर्य कथा' (२७ कथा प्रकाशित).

दैनिक समाचार: 'मनोतरंग' या अत्यंत वाचकप्रिय सदरात तब्बल ६०० लेख प्रकाशित.

इतर वृत्तपत्रे: गावकरी, नगर टाईम्स, लोकसत्ता, केसरी, तरुण भारत (नगर आवृत्ती) यामध्ये वर्षभर स्तंभलेखन. महाराष्ट्र टाइम्स आणि सकाळमध्येही विपुल लेखन.

चपराक (पुणे): 'नगर आठवण साठवण' या सदरात २१ लेख प्रसिद्ध.

दिवाळी अंक: आवाज, धनंजय, मोहिनी, श्यामसुंदर, चिंतन आदेश, धमाल धमाका, विमर्श, जत्रा, सामना, चपराक, नवल इत्यादी प्रतिष्ठित दिवाळी अंकांमधून सातत्याने कथा व लेख प्रकाशित.

माध्यमे, सादरीकरण आणि अभिनय

आकाशवाणी: नगर आकाशवाणीवरून मुलाखती, नभोनाट्य, चिंतन आणि विचारमंथन अशा अनेक कार्यक्रमांचे सातत्याने प्रसारण.

डिजिटल माध्यम: श्री. दीपक रेगे यांच्या लोकप्रिय यूट्यूब चॅनेलवर 'काकाच्या क ची कथा' आणि इतर विनोदी पुस्तकांतील २५ कथांचे, तसेच 'दिवाकर साक्रीकर एक विनोदी ट्रॅजेडी' मधील सर्व १५ कथांचे वाचन.

अभिनय: शालेय जीवनात त्रिअंकी नाटकांतून अभिनयाची बक्षिसे. 'तुझं माझं जमतंय' या दूरदर्शन मालिकेत आणि दिग्दर्शक गजेंद्र अहिरे यांच्या 'विद्यापीठ' या चित्रपटात भूमिका.

समाजप्रबोधनासाठी अनेक पथनाट्ये व नाट्यछटांचे लेखन व सादरीकरण.

सन्मान, पुरस्कार आणि साहित्यिक प्रभाव

शासकीय पुरस्कार: महाराष्ट्र शासनाचे २ उत्कृष्ट साहित्य पुरस्कार.

बँकिंग क्षेत्र: गुणवंत कामगार पुरस्कार.

साहित्यिक पुरस्कार: * नवसाक्षरता लेखन पुरस्कार (औरंगाबाद)

चि. वि. जोशी कथा लेखन पुरस्कार (कोल्हापूर)

वाङ्मय परिषद बडोदे - विनोदी लेखन पुरस्कार

वाङ्मय सेवा सन्मान आणि उल्लेखनीय साहित्य पुरस्कार (नाशिक)

वि. र. बाम एकांकिका लेखन पुरस्कार (मुंबई)

हरी गणेश पुरस्कार (पुणे मराठी ग्रंथालय)

दा. प. आपटे पुरस्कार (अहमदनगर)

साहित्य भूषण पुरस्कार (काकासाहेब म्हस्के फाउंडेशन)

जठार करंडक व दीपक करंडक (एकांकिका लेखन पुरस्कार)

शैक्षणिक प्रभाव: त्यांच्या 'पाषाणगंध' या नाटकावर डॉ. विजय जोशी यांनी 'एम.फील' पूर्ण केले आहे.

प्रस्तावना लेखन: डॉ. सुधा कांकरिया, अर्चना डावरे, अलका जोशी, मीनाक्षी क्षीरसागर, आशिष निनगुरकर, गीताराम नरवडे, विनय पिंपरकर, बाळासाहेब देशमुख, सुभाष धारणकर यांसारख्या अनेक लेखकांच्या पुस्तकांना अभ्यासपूर्ण प्रस्तावना.

राज्य शासनातर्फे 'राज्य नाट्य स्पर्धा परीक्षक' म्हणून विशेष नेमणूक. अनेक शैक्षणिक व सामाजिक संस्थांमध्ये प्रमुख पाहुणे व अध्यक्ष म्हणून उपस्थिती.