संत ज्ञानेश्वर

संत ज्ञानेश्वर तथा ज्ञानदेव (इ.स. १२७५, आपेगाव – इ.स. १२९६, आळंदी) हे तेराव्या शतकातील मराठी संत, कवी, योगी आणि तत्त्वज्ञ होते; त्यांना 'माऊली' म्हणूनही ओळखले जाते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी भगवद्गीतेवरील भाष्य असलेली 'भावार्थदीपिका' (ज्ञानेश्वरी) आणि 'अमृतानुभव' हे ग्रंथ रचले; ते मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानले जातात. 'चांगदेवपासष्टी' आणि हरिपाठाचे अभंग याही त्यांच्या रचना आहेत. अध्यात्म आणि तत्त्वज्ञान मराठीतूनही मांडता येते, हा विश्वास त्यांच्या ग्रंथकर्तृत्वाने निर्माण केला. त्यांच्या वारशाने एकनाथ, तुकाराम यांसारख्या संतकवींना प्रेरणा दिली; इ.स. १२९६ मध्ये त्यांनी आळंदी येथे संजीवन समाधी घेतली.