पानिपत – १७६१

‘पानिपत – १७६१’ हे प्रख्यात इतिहास संशोधक त्र्यंबक शंकर शेजवलकर यांचे मराठा इतिहासातील तिसऱ्या पानिपतच्या युद्धाचा चिकित्सक आणि संशोधनाधारित अभ्यास करणारे कालजयी पुस्तक आहे. इ.स. १७६१ मधील पानिपतच्या युद्धाविषयी प्रचलित समज-गैरसमज, ऐतिहासिक वाद आणि उपलब्ध पुराव्यांचे सखोल विश्लेषण या ग्रंथात करण्यात आले आहे.

लेखकाने हे पुस्तक पारंपरिक इतिहासग्रंथाप्रमाणे न लिहिता, इतिहासप्रेमींनी विचारलेल्या प्रश्नांना पुराव्यानिशी उत्तरे देण्याच्या शैलीत मांडले आहे. त्यामुळे पानिपतच्या युद्धाची कारणे, युद्धातील निर्णय, नेतृत्व, रणनीती, पराभवाची कारणमीमांसा आणि त्यानंतरचे परिणाम यांचा अभ्यास अधिक स्पष्ट आणि विचारप्रवर्तक पद्धतीने वाचकांसमोर येतो.

या पुस्तकाचे वैशिष्ट्य म्हणजे दुर्मिळ मराठी पत्रांचा संग्रह, त्यांवरील चिकित्सक टीका आणि ऐतिहासिक संदर्भांसह केलेले विवेचन. त्र्यंबक शंकर शेजवलकर यांनी उपलब्ध ऐतिहासिक साधनांचे काटेकोर परीक्षण करून पानिपतच्या युद्धाकडे पाहण्याचा अधिक वस्तुनिष्ठ आणि अभ्यासपूर्ण दृष्टिकोन मांडला आहे.