सध्या काय वाचताय? (भाग २)

"....या विधानाशी मात्र १००% असहमत आहे. नवरा त्यांच्यासोबत होता, ते फक्त त्या अमेरिकेला जाईपर्यंत. त्यानंतर सगळ्यात जास्त मनस्ताप त्यानेच दिला."

~ तुझ्या या १०० टक्क्याच्या दाव्याला मी देखील १०० टक्केच विरोध करणार, मके ! माझ्यावर कुठे कोर्टात केस घातलीस तरीही !

मला सांग, या पुण्यशील सांप्रत महाराष्ट्र देशी किती नवरे आपल्या बायकोला कडेवर घेऊन हररोज लक्ष्मी रोडवर फिरतात? कितीही प्रेमाची बाहुली असली तरी त्यांच्यात वाद होत नसतील का? अगदी प्रेमविवाह केलेल्या जोडप्यातील मजनु आपल्या लैला ला मनःस्ताप देत नसेल का? किंवा व्हाईस व्हर्सा? स्त्री-पुरुष संबंधातील हे नाते तर अगदी अ‍ॅडमपासून चालू आहे. त्याने शिव्या दिल्या नाहीत का ईव्ह ला...? कशासाठी मोहात पाडलेस म्हणून?

मुळात आनंदीबाईचे आयुष्यच उणेपुरे २१ वर्षाचे. ८ व्या की ९ व्या वर्षी वय, १४ व्या वर्षी अपयशी मातृत्व ! केवळ दहा दिवस जगलेल्या त्या अपत्याच्या वियोगाने दु:खी झालेले ती मुलगी (होय....मी तिला मुलगीच म्हणणार....१४ वर्षाच्या व्यक्तीला 'बाई' म्हणवतच नाही) समजून चुकते की योग्य ते औषधोपचार न मिळाल्यानेच आपण अपत्य गमावले; मग ती निर्धाराने (तशी वेळ अन्य महिलेवर येऊ नये म्हणून...) वैद्यकिय शिक्षण मिळविण्याचा यत्न करते....आणि ते शक्य होणार असते गोपाळरावांच्या सक्रीय सहकार्यानेच. इथे मी जाणीवपूर्वक 'सक्रीय' संज्ञेचे योजन करीत आहे. कारण त्या काळात पोस्टात कारकुनी करीत असलेल्या जोशीबुवांचे वेतन ते काय असणार...अन् त्यात प्रपंचाचा गाडा रेटायचा कसा.. निभावून न्यायचे कसे, यासारख्या विवंचना कायमपणे समोर असताना पत्नीला घरच्या घरी प्रथम इंग्रजी शिकवितो, नंतर अमेरिकेला उच्च शिक्षणासाठी पाठविण्याचा तो ध्यास घेतो....हे सर्व अकालनीय तर आहेच....पण जिद्दीचे एक उत्कृष्ट उदाहारण आहे...कारण इच्छा कितीही प्रबळ असली तरी आर्थिक सोंग कधीच आणता येत नाही हे त्रिकालाबाधित सत्य जर आज २०१० मध्ये आहे तर ते १८८० मध्ये तर फार तीव्रतेने असणारच. अशा सर्वस्वी विरोधी वातावरणात नैराश्य अजिबात न आणू देता जर गोपाळराव जोशी आपल्या पत्नीला शेवटी अमेरिकेला जाणार्‍या बोटीत बसवितातच.....तर दॅट वॉज, शुअरली, नॉट अ मीन अचिव्हमेन्ट, एम.के. !....अ‍ॅण्ड देअरफोर ड्यू क्रेडिट मस्ट गोज टु हिज अकाऊंट ओन्ली.

आयुष्यात करायचे तर काहीच नाही...पण धर्मजातीकुटुंबाने दिली आहे हक्काची एक पत्नी म्हणून तिच्यावर जणू काही घटनेत तरतूद असल्याप्रमाणे दिवसरात्र अत्याचार करणारे बिनकिमतीचे डझनावरी नवरोबा आपण पाहतोच ना? आणि तसल्या अपमानस्पद जिंदगीतदेखील सुख माननार्‍या सिंधू संख्येने इथे कमी नाहीत. मग अशा समाजाने स्वीकारलेला प्रवाहात एखादा गोपाळराव आपल्या आनंदीबाईला एक आगळीवेगळी स्त्री म्हणून उभी करत असताना त्याच्याकडून झालेल्या काही (सो कॉल्ड छ्ळ...) प्रमादाकडे पाहताना त्याच्यातील गुणांकडे दुर्लक्ष होऊ नये इतकेच. ज्या आनंदीबाईचे 'एम.डी.' पदवी मिळाल्यानंतर प्रत्यक्ष ब्रिटनच्या राणी व्हिक्टोरियाने अभिनंदन केले....आणि जी भारतातील पहिली एम.डी. स्त्री ठरली....तिच्या यशाचे श्रेय गोपाळरावांचेच ना?

इन युवर ओन वर्ड...ओव्हर टु यू मदामोसिएल !

देवदास म्हणाला "हमें कलकत्ता जानाही पडेगा" तसं कधी तरी इकडे यायचंच होतं.नाहीतर मिपावरची लिंक एवढे दिवस फक्त बघत होते....