शतकातील २० सर्वोत्कृष्ट मराठी पुस्तके....एक अवलोकन !!

मस्त धागा. खूप आवडला.
इथपावेतो ज्या कल्पनाधिष्ठित लेखनाचा (माझ्यावर-एक व्यक्ति म्हणून)दीर्घकाळ परिणाम (impact) झाला,येवढ्या एकाच (कदाचीत अपुर्‍या)निकषावर ही खालील निष्क्रम यादी.
१. हसरी किडनी - पद्मजा फाटक
२. मुक्काम/ एकेक पान गळावया- गौरी देशपांडे
३. कोसला,बिढार,जरिला,झूल- नेमाडे
४. मर्ढेकरांची कविता
५. युगान्त/ परिपूर्ती- इरावती कर्वे
६. जावे त्यांच्या देशा/ असा मी असा मी/ अपूर्वाई- पु.लं
७. आहे मनोहर तरी- सुनीताबाई
८. नक्षत्रांचे देणे/दिवेलागण- आरती प्रभू/ संध्याकाळच्या कविता- ग्रेस
९. आमचा बाप आन आम्ही- डॉ जाधव /माझं विद्यापीठ- नारायण सुर्वे
१०. बलुतं- दया पवार
११. डोह- कुलकर्णी/वनवास- संत
१२. लव्हाळी/ तुंबाडचे खोत- पेंडसे
१३. माझी जन्मठेप- वि.दा. सावरकर
१४. किमया- माधव आचवल
१५. हिरवे रावे/काजळमाया - जी.ए
१६. स्मृतिचित्रे- लक्ष्मीबाई टि़ळक
१७. शांतता कोर्ट चालू आहे/ हे सर्व कोठुन येते- तेंडुलकर
१८. मृद्गंध/ध्रुपद/ एटु लोकांचा देश/पिशी मावशी आणि तिची भूतावळ- विंदा करंदीकर
१९. वाडा चिरेबंदी- एलकुंचवार
२०. शामची आई

मला वाटतं एक इंग्रजी पुस्तकांचाही असाच धागा होऊन जाऊ द्या. :-)

इंद्रदेवांचा विजय असो.. आमची नेहेमीची आरोळी ठोकून झाली आता मुद्द्याकडे वळतो..

लै भारी धागा.. नविन पुस्तके पण कळाली आता मिळवतो आणि वाचतो.. माझी यादी देतोय, म्हणजे आत्तापर्यंत वाचलेल्या पुस्तकांची.. यात सगळे प्रकार आहेत.. म्हणजे आयुष्यावर खोल परिणाम करणारे लेखन आहेच, नविन नजर देणारे आहे आणि केवळ भुरळ घालणारे साहित्यही आहे.. किंवा कदाचित एकाच पुस्तकात हे सगळे प्रकारही असू शकतील..

• एक शून्य मी - पु. ल.
• समग्र सावरकर खंड १ ते ९ - तात्याराव सावरकर (विशेषतः जन्मठेप, जात्युछेदक निबंध, माणसाचा देव आणि विश्वाचा देव, दोन शब्दात दोन संस्कृती, माझे मृत्यूपत्र वगैरे )
• एक झुंज वार्‍याशी - पु. ल.
• नरहर कुरूंदकरांची सर्व पुस्तके
• ज्वाला आणि फुले - बाबा आमटे
• समग्र बोरकर
• मर्ढेकरांची कविता
• ताम्रपट - रंगनाथ पठारे
• मण्यांची माळ - सुनिताबाई.
• राजा शिवछत्रपती - बाबासाहेब पुरंदरे
• बलुतं - दया पवार
• तुझे आहे तुजपाशी - पु. ल.
• बालिष्टरचं कार्टं - हिम्मतराव बाविस्कर
• हसरे दु:ख - भा. द. खेर

....
...

काही जागा राखून ठेवत आहे..

माझी यादी सुचेल तशी देतो..

१. बाकी शून्य - कमलेश वालावलकर
२. दुर्गभ्रमणगाथा - गो.नी.दां
३. व्यक्ती आणि वल्ली - पु.ल. ( खरं तर पुलंचं फक्त एकच पुस्तक देणं महा कठीण काम!)
४. स्वामी - रणजीत देसाई
५. पानिपत - विश्वास पाटील
६. मधु मंगेश कर्णिक
७. साद देती हिमशिखरे - जी. के प्रधान
८. कोणा एकाची साधनगाथा - ॐ मालती बाळ
९. राजा शिवछत्रपती - ब.मो. पुरंदरे
१०. महानायक - विश्वास पाटील
११. दुनियादारी - सु.शि.

एक होता कार्व्हर - वीणा गवाणकर - चरित्रात्मक
जोगीया - ग.दि.माडगूळकर - कवीतासंग्रह
नटसम्राट - वि.वा.शिरवाडकर - नाटक
रक्तरेखा - शशी भागवत - वेगळ्या धर्तीची भय-कादंबरी
किमयागार - अच्युत गोडबोले - विविध वैज्ञानिकांची आणि शोधांची ओळख
तलावातील चांदणे - गंगाधर गाडगीळ - केवळ सुरेख अशा लघुकथा
व्यासपर्व - दुर्गा भागवत - ह्याविषयी मी न लिहिणेच बरे
बळी - विभावरी शिरुरकर(?) - पद-दलीतांच्या जीवनाचे आणि समस्यांचे वास्तव वर्णन
ययाती - वि.स.खांडेकर
व्यक्ती आणि वल्ली - पु.ल.- ईतक सुंदर व्यक्तीचित्रण मी तरी फार वाचल नाही. एकदम चोख!!!!

मी मर्मभेद वाचले आहे, पण रक्तरेखेसारखी कादंबरी मराठीत वाचली नव्हती. मला भागवतांची अजब दुक्कल, वेडीचे रहस्य, पुनःप्रहार इ.इ.पुस्तके वाचायची आहेत. मिळाली की वाचेन.
दातार आणि नाथ माधवांच्या अनेक कादंबर्या वाचल्या आहेत. नाथ माधवांच्या स्वराज्यावरील कादंबर्‍या,नव्हे कादंबरीमाला खूपच छान आहे.

यादीला क्रम नाही. काही खूप पूर्वी वाचलेली आणि अजूनही माझ्या डोक्यात राह्यलेली पुस्तके आहेत.
१. अरबी भाषेतील सुरस व चमत्कारीक गोष्टी (सगळेच खंड) - पं. कृष्णशास्त्री व विष्णुशास्त्री चिपळूणकर. जुन्या भाषेसाठी अगदी चावटपणासकट मला अजूनही आवडतात हे सगळे खंड. (गोष्टी)
२. शिवकालीन व पेशवेकालीन महाराष्ट्र - डॉ. शारदा देशमुख (ऐतिहासिक संशोधनात्मक)
३. हे सर्व कोठून येते आणि तेंडुलकरांची सगळी नाटके - तेंडुलकर (लेख व नाटके)
४. युगान्त आणि भोवरा आणि परिपूर्ती - इरावती कर्वे (संशोधनात्मक व ललित लेख)
५. लस्ट फॉर लाइफ - मराठी अनुवाद माधुरी पुरंदरे (चरीत्र)
६. सर्व प्रकाश संत (ललित)
७. सावित्री, मनवा, कालयवन व इतर एकांकिका - पु. शि. रेगे (कादंबर्‍या व एकांकीका)
८. पंचतारांकित, जावे त्याच्या वंशा, जन्मलेल्या प्रत्येकाला - प्रिया तेंडुलकर (लेख व कथासंग्रह)
९. खेळ नाटकाचा, सततची नाटकं, मधली नाटकं, आताची नाटकं, ऐन वसंतात अर्ध्या रात्री (मिडसमरचे मराठी रूपांतर) - डॉ. राजीव नाईक (संदर्भात्मक लेखन, नाटके)
१०. निरगाठी, दुस्तर हा घाट - गौरी देशपांडे (कादंबरी)
११. पण लक्षात कोण घेतो - ह. ना. आपटे (कादंबरी)
१२. दुष्काळ आवडे सर्वांना - मूळ लेखक पी साईनाथ. अनुवादकाचे नाव आत्ता आठवत नाहीये. (संशोधनात्मक लेखसंग्रह)
१३. आहे मनोहर तरी - सुनीताबाई देशपांडे (आत्मचरीत्र)
१४. वेड्या कविता - सदानंद रेगे (कवितासंग्रह)
१५. चिरीमिरी, अरूण कोलटकरच्या कविता, द्रोण - अरूण कोलटकर (कवितासंग्रह)
१६. भारतीय विवाह संस्थेचा इतिहास - (संशोधनात्मक लेखन)
१७. आळेकरांची सगळी नाटके (नाटके)
१८. पानवलकरांनी त्यांच्या कथेवर बनलेल्या 'अर्धसत्य' चित्रपटाच्या मेकिंग बद्दल लिहिलेले पुस्तक. नाव लक्षात नाहीये. खूप वर्षं झाली वाचून. (अनुभवात्मक लेखन)
१९. स्टुडिओ - सुभाष अवचट (ललित/ स्फुट लेखन)
२०. रारंगढांग - प्रभाकर पेंढारकर (कादंबरी)
--------------------------------------------
वीस झाले पण माझे काही राह्यले
२१. समिधा - साधना आमटे (आत्मचरीत्र)
२२. हंस अकेला - मेघना पेठे (कथासंग्रह)
२३. मौनराग - एलकुंचवार (ललित)
२४. खंडाळ्याच्या घाटासाठी - शुभदा गोगटे (कादंबरी)
२५. जैत रे जैत, माचीवरला बुधा, पडघवली, रूमाली रहस्य - गो नी दांडेकर (कादंबरी)
२६. रथचक्र - पेंडसे (कादंबरी)
२७. सर्व रियासत खंड (ऐतिहासिक संदर्भग्रंथ)

पुलंच्या बद्दल डिट्टो मेघना.
बाकी गाजलेल्या कादंबर्‍या विशेषतः ऐतिहासिक आणि पौराणिक ह्या ९-१० च्या वयात वाचल्या तेव्हा आवडल्या. पण नंतर ऐतिहासिक संशोधनात्मक आणि संदर्भ पुस्तकं, इन्डॉलॉजी, प्राचीन भारताबद्दलची संशोधनात्मक आणि संदर्भ पुस्तके वाचायची गोडी लागल्यावर फारच पपलू आणि खोट्या वाटू लागल्या. उदाहरणार्थ युगान्त वाचल्यावर मृत्यूंजय फोल वाटायला लागली.

असो...

माझ्या यादीत एलकुंचवारांची वाडा चिरेबंदी, मग्न तळ्याकाठी, युगान्त, आत्मकथा ही नाटकं लिहायचे राहून गेलेय. आता ते कसे अ‍ॅड करू?

ही माझी यादी, इतरांप्रमाणेच निश्चित असा क्रम नाही (मृत्युंजय वगळता)

१. मृत्युंजय- शिवाजी सावंत
२. शाळा - मिलिंद बोकील
३. मिरासदारी - द मा मिरासदार
४. जावे त्यांच्या देशा - पु लं
५. पावनखिंड - रणजित देसाई
६. आहे मनोहर तरी - सुनिता देशपांडे
७. आपण सारे अर्जुन - व पु काळे
८. सहा सोनेरी पाने - सावरकर
९. वाघ सिंह माझे सखे सोबती - दामू धोत्रे
१०. सर्वोत्कृष्ट मराठी कथा (विविध कथांचे संपादन आहे. १० खंड आहेत. प्रकाशक आत्ता आठवत नाहीत)
११. फाळणीचे दिवस - वि गो कुलकर्णी
१२. ययाती - वि स खांडेकर
१३. पानिपत - विश्वास पाटील
१४. तिसरा धृव - रमेश देसाई
१५. अर्थात - अच्युत गोडबोले
१६. द्रोहपर्व - अजेय झणकर
१७. प्रकाशवाटा - डॉ. प्रकाश आमटे
१८. राऊ - ना सं इनामदार
१९. दुनियादारी - सुहास शिरवळकर
२०. स्मृतिचित्रे - लक्ष्मीबाई टिळक

शक्यतो अनुवादित पुस्तके नाही दिलेली. नाहीतर पॅपिलोन आणि टाइमलाइन शिवाय आमची यादी पुर्ण होउच शकत नाही.

आचार्य अत्रे यांचे एकही पुस्तक यादीत नाही हे पाहून आश्चर्यच वाटले.